Thoái Hóa Khớp Gối – Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Giải Pháp Điều Trị Hiệu Quả Tại Phòng Khám Tân Phú Therapy

THOÁI HÓA KHỚP GỐI: Từ Bản Chất Cơn Đau Đến Liệu trình can thiệp chuẩn quốc tế

 

1. Giới thiệu

Thoái hóa khớp gối (Knee Osteoarthritis - OA), hay còn gọi là bệnh lý thoái hóa khớp, thường là hệ quả của quá trình hao mòn và mất dần sụn khớp tiến triển. Bệnh phổ biến nhất ở người cao tuổi và có thể được chia thành hai loại: nguyên phát và thứ phát:

- Thoái hóa khớp nguyên phát: Là sự thoái hóa sụn khớp mà không có bất kỳ nguyên nhân nền nào rõ ràng.

- Thoái hóa khớp thứ phát: Là hậu quả của sự phân bổ lực bất thường lên khớp (chẳng hạn như nguyên nhân sau chấn thương) hoặc do sụn khớp có sự bất thường (chẳng hạn như bệnh viêm khớp dạng thấp - RA).

Thoái hóa khớp là một chứng rối loạn khớp mãn tính, gây đau đớn. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến khớp gối mà còn ảnh hưởng đến bàn tay, khớp háng và cột sống. Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng sẽ khác nhau ở mỗi người và thường tiến triển chậm.

Các triệu chứng lâm sàng phổ biến bao gồm:

- Đau khớp gối từng cơn hoặc liên tục, khởi phát từ từ và đau tăng lên khi vận động.

- Cứng khớp gối vào buổi sáng (kéo dài dưới 30 phút) kèm theo sưng tấy.

- Đau sau khi ngồi hoặc nghỉ ngơi quá lâu.

- Lạo xạo hoặc có tiếng kêu lục cục khi cử động khớp.

- Khớp gối bị kẹt (khóa khớp) hoặc có cảm giác sụp gối/khuỵu gối.

- Khó khăn khi đi lại, leo cầu thang và/hoặc thực hiện các công việc nhà.

Việc điều trị thoái hóa khớp gối thường bắt đầu bằng các phương pháp bảo tồn và sẽ chuyển sang các lựa chọn phẫu thuật khi điều trị bảo tồn thất bại. Mặc dù các loại thuốc có thể giúp làm chậm sự tiến triển của bệnh viêm khớp dạng thấp (RA) và các tình trạng viêm khác, nhưng hiện tại vẫn chưa có loại thuốc nào được chứng minh là có thể thay đổi/đảo ngược hoàn toàn diễn tiến bệnh (disease-modifying agents) đối với thoái hóa khớp gối.

2. Dịch tễ học

Thoái hóa khớp (OA) là bệnh lý về khớp phổ biến nhất trên toàn thế giới, trong đó khớp gối là khớp bị ảnh hưởng nhiều nhất trên cơ thể. Bệnh chủ yếu tấn công những người trên 45 tuổi.

Thoái hóa khớp có thể dẫn đến đau đớn và mất chức năng, nhưng không phải ai có dấu hiệu thoái hóa trên phim chụp X-quang cũng sẽ biểu hiện triệu chứng: một nghiên cứu cho thấy chỉ 15% bệnh nhân có hình ảnh X-quang thoái hóa khớp gối là thực sự có triệu chứng lâm sàng.

- Thoái hóa khớp ảnh hưởng đến gần 6% tổng số người trưởng thành.

- Phụ nữ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới.

- Khoảng 13% phụ nữ và 10% nam giới từ 60 tuổi trở lên bị thoái hóa khớp gối có triệu chứng.

- Ở những người trên 70 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh tăng vọt lên tới 40%.

- Tỷ lệ mắc bệnh sẽ tiếp tục gia tăng song song với sự gia tăng của tuổi thọ và tình trạng béo phì.

3. Căn nguyên

Thoái hóa khớp gối được phân loại thành nguyên phát hoặc thứ phát, tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh:

- Thoái hóa khớp gối nguyên phát: Là kết quả của sự thoái hóa sụn khớp không có nguyên nhân cụ thể. Tình trạng này thường được xem là sự thoái hóa tự nhiên do tuổi tác cũng như quá trình hao mòn cơ học.

- Thoái hóa khớp gối thứ phát: Là tình trạng thoái hóa sụn khớp do một nguyên nhân đã biết. Các nguyên nhân có thể gây thoái hóa khớp gối thứ phát bao gồm:

+ Béo phì

+ Chứng tăng động khớp (khớp quá linh hoạt) hoặc mất vững khớp

+ Sai lệch trục khớp (ví dụ: tư thế chân chữ X - valgus / chân vòng kiềng - varus)

+ Chấn thương khớp trước đó (ví dụ: gãy xương liên quan đến bề mặt khớp như gãy mâm chày)

+ Dị tật bẩm sinh

+ Bất động và mất khả năng vận động kéo dài

+ Tiền sử gia đình

+ Các nguyên nhân chuyển hóa (ví dụ: bệnh còi xương)

+ Viêm khớp nhiễm khuẩn

+ Viêm khớp vảy nến

+ Bệnh máu khó đông (Hemophilia)

+ Bệnh Paget xương

+ Bệnh hồng cầu hình liềm

+ Vẹo cột sống

+ Bệnh ứ sắt (Hemochromatosis)

+ Bệnh vôi hóa sụn khớp (Chondrocalcinosis)

+ Bệnh Ochronosis (Bệnh Alkapton niệu)

+ Bệnh Wilson (Rối loạn chuyển hóa đồng)

+ Bệnh Gút (Gout)

+ Bệnh giả gút (Pseudogout)

+ Bệnh to đầu chi (Acromegaly)

+ Hoại tử vô mạch / Hoại tử vô khuẩn (Avascular necrosis)

4. Yếu tố nguy cơ (Risk Factors)

Các yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp gối có thể được phân thành hai nhóm: có thể thay đổi được và không thể thay đổi được.

- Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi: Bao gồm Chỉ số khối cơ thể (BMI), chấn thương khớp gối, yếu hoặc mất cân bằng cơ bắp, các tình trạng chuyển hóa và đặc thù công việc đòi hỏi phải ngồi lâu hoặc gập gối nhiều.

-  Các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi: Bao gồm giới tính, tuổi tác, tiền sử gia đình và chủng tộc.

5. Giải phẫu học liên quan

Khớp gối (art. genus) là một khớp hoạt dịch, được cấu tạo bởi 2 khớp nhỏ (diện khớp):

- Khớp chày đùi (Tibiofemoral joint): Nằm giữa lồi cầu đùi (có hình lồi) và mâm chày (có hình lõm). Đây là khớp chịu lực chính.

- Khớp chè đùi (Patellofemoral joint): Nằm giữa xương đùi và xương bánh chè.

Thoái hóa khớp (OA) có thể xảy ra ở một hoặc cả hai khớp này của đầu gối, tuy nhiên, thông thường khớp chè đùi sẽ là nơi bị ảnh hưởng đầu tiên.

Quá trình bệnh lý / Bệnh sinh (Pathological Process)

Quá trình thoái hóa khớp tác động trực tiếp lên sụn khớp (chủ yếu là collagen type II) - lớp mô bao phủ các bề mặt khớp của xương.

Bình thường, sụn khớp được duy trì trong một trạng thái cân bằng khỏe mạnh của các phản ứng hóa học. Tuy nhiên, khi thoái hóa khớp bắt đầu phát triển, các phản ứng này bị phá vỡ, dẫn đến sự thay đổi collagen của sụn:

- Sự phá vỡ trạng thái cân bằng này dẫn đến cấu trúc collagen bị rối loạn và làm mất đi độ đàn hồi của sụn khớp.

- Điều này gây ra tình trạng nứt nẻ và rạn nứt sụn, dần dần dẫn đến bào mòn bề mặt khớp.

- Sụn một khi đã bị tổn thương thì không thể phục hồi.

- Lớp sụn sẽ tiếp tục bị bào mòn theo thời gian.

- Khi sụn đã bị bào mòn hết, các bề mặt xương bên dưới sẽ bắt đầu bị ảnh hưởng.

- Xương sẽ phình to ra và các gai xương (osteophytes) sẽ bắt đầu hình thành.

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, tình trạng lỏng lẻo dây chằng và teo cơ cũng rất thường xuyên xảy ra.

 Giải phẫu khớp gối nhìn từ phía trước - Ảnh Tân Phú Therapy

 Giải phẫu khớp gối nhìn từ phía bên - Ảnh Tân Phú Therapy

 Giải phẫu khớp gối nhìn từ phía sau - Ảnh Tân Phú Therapy 

6. Đặc điểm / Biểu hiện lâm sàng

Các dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa khớp gối bao gồm:

- Đau khi cử động, vận động.

- Cứng khớp, đặc biệt là tình trạng cứng khớp vào sáng sớm.

- Mất (hoặc hạn chế) tầm vận động của khớp.

- Đau nhức sau khi ngồi hoặc nằm quá lâu.

- Đau chói khi sờ nắn dọc theo đường khe khớp.

- Phì đại khớp (cảm giác khớp gối to ra hoặc biến dạng).

7. Chẩn đoán

Chẩn đoán thoái hóa khớp gối có thể được thiết lập thông qua thăm khám lâm sàng và được xác nhận chắc chắn bằng hình ảnh X-quang.

Thoái hóa khớp gối được chia thành 5 giai đoạn (Độ 0 - 4):

- Giai đoạn 0: Đây là trạng thái khớp gối "bình thường" và hoàn toàn khỏe mạnh.

- Giai đoạn 1: Bắt đầu có sự phát triển của các gai xương rất nhỏ. Bệnh nhân thường chưa cảm thấy bất kỳ cơn đau hay sự khó chịu nào.

- Giai đoạn 2: Đây là giai đoạn người bệnh sẽ lần đầu tiên cảm nhận được các triệu chứng. Họ sẽ bị đau sau một ngày dài đi bộ và cảm thấy khớp có độ cứng nhất định. Đây là giai đoạn nhẹ của bệnh, hình ảnh X-quang đã cho thấy gai xương phát triển rõ hơn, nhưng lớp sụn có khả năng vẫn giữ được độ dày khỏe mạnh.

- Giai đoạn 3: Thoái hóa khớp mức độ trung bình. Đau xuất hiện thường xuyên hơn khi cử động, tình trạng cứng khớp cũng biểu hiện rõ rệt, đặc biệt là sau khi ngồi lâu và vào buổi sáng. Sụn giữa các xương cho thấy sự tổn thương rõ ràng và khoảng trống (khe khớp) giữa các xương đang dần thu hẹp lại.

- Giai đoạn 4: Đây là giai đoạn thoái hóa khớp nghiêm trọng nhất. Khe khớp giữa các xương sẽ bị thu hẹp đáng kể, sụn gần như biến mất hoàn toàn và lượng dịch khớp cũng bị giảm sút. Giai đoạn này thường đi kèm với những cơn đau dữ dội và sự khó chịu tột độ khi đi lại hoặc cử động khớp.

8. Các xét nghiệm chẩn đoán

- Xét nghiệm máu: Giúp xác định loại viêm khớp (nhằm loại trừ các bệnh lý toàn thân khác như viêm khớp dạng thấp).

- Thăm khám lâm sàng: Đánh giá trực tiếp tình trạng vận động và điểm đau.

- Chụp X-quang: Hình ảnh X-quang cơ bản được sử dụng để khảo sát sự phá hủy của sụn, tình trạng hẹp khe khớp, sự hình thành các gai xương và để loại trừ các nguyên nhân gây đau khác ở khớp.

- Chọc hút dịch khớp (Arthrocentesis): Đây là một thủ thuật có thể thực hiện tại phòng khám. Bác sĩ dùng một cây kim vô trùng để lấy mẫu dịch khớp, sau đó đem đi xét nghiệm để tìm kiếm các mảnh vụn sụn, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc bệnh gút.

- Nội soi khớp (Arthroscopy): Là một kỹ thuật ngoại khoa trong đó một camera nhỏ được đưa vào khớp gối để thu thập hình ảnh trực tiếp về những tổn thương do thoái hóa gây ra.

- Chụp Cộng hưởng từ (MRI): Cung cấp hình ảnh sắc nét và chi tiết hơn về sụn cũng như các cấu trúc mô mềm khác (dây chằng, sụn chêm), giúp phát hiện sớm các bất thường đặc trưng của bệnh thoái hóa khớp.

9. Các dấu hiệu Thoái hóa khớp trên phim X-quang

- Hẹp khe khớp (Joint space narrowing).

- Hình thành gai xương (Osteophyte formation).

- Đặc xương dưới sụn (Subchondral sclerosis).

- Hình thành nang xương dưới sụn (Subchondral cysts).

Lưu ý: Ở các giai đoạn đầu của thoái hóa khớp, phim X-quang sẽ cho thấy tình trạng hẹp khe khớp không đồng đều ở mức độ tối thiểu. Tuy nhiên, trong những trường hợp thoái hóa khớp nặng, khe khớp có thể biến mất hoàn toàn (như khe khớp phía trong thường hẹp hơn khe khớp phía ngoài).

10. Quản lý và Điều trị

Điều trị thoái hóa khớp gối có thể được chia thành hai nhóm chính: Điều trị bảo tồn và Điều trị phẫu thuật. Nguyên tắc điều trị ban đầu luôn luôn bắt đầu bằng các phương pháp bảo tồn, và chỉ tiến tới lựa chọn phẫu thuật khi các phương pháp bảo tồn đã được áp dụng nhưng không mang lại hiệu quả. Hiện nay có rất nhiều phương thức bảo tồn đa dạng để điều trị thoái hóa khớp gối.

Mục tiêu chính trong việc quản lý thoái hóa khớp là:

- Thúc đẩy khả năng tự quản lý của bệnh nhân (self-management).

- Giảm đau.

- Tối ưu hóa chức năng vận động.

- Điều chỉnh/làm chậm quá trình phát triển của bệnh và các tác động của nó.

11. Các lựa chọn điều trị bảo tồn

Phương pháp điều trị bảo tồn hàng đầu đối với thoái hóa khớp gối là Vận động trị liệu (Exercise therapy) trong phạm vi của Vật lý trị liệu. Một phác đồ Vật lý trị liệu tiêu chuẩn thường bao gồm:

- Giáo dục bệnh nhân

- Vận động trị liệu (Các bài tập thể dục)

- Điều chỉnh các hoạt động sinh hoạt

- Lời khuyên về việc giảm cân

- Sử dụng nẹp gối (Knee bracing)

Theo các hướng dẫn lâm sàng, giáo dục bệnh nhân và vật lý trị liệu là phương pháp điều trị đầu tay (first-line treatment) cho tất cả bệnh nhân có triệu chứng thoái hóa khớp gối. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa các bài tập có sự giám sát của chuyên gia và một chương trình tự tập tại nhà sẽ mang lại kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân ngừng tập luyện, những lợi ích này sẽ mất đi sau khoảng 6 tháng.

Nghiên cứu hiện tại chỉ ra rằng bài tập nhịp điệu (aerobic exercise) có thể là hình thức tập luyện hiệu quả nhất để giúp giảm đau, cải thiện chức năng thể chất, khả năng đi lại và nâng cao chất lượng cuộc sống nói chung cho những người bị thoái hóa khớp gối.

Về vấn đề giảm cân: Đây là một yếu tố cực kỳ giá trị trong mọi giai đoạn của bệnh. Việc giảm cân được đặc biệt chỉ định cho những bệnh nhân có triệu chứng đau khớp gối và có Chỉ số khối cơ thể (BMI) lớn hơn 25. Lời khuyên tốt nhất để đạt được mục tiêu này là kết hợp kiểm soát chế độ ăn uống và thực hiện các bài tập nhịp điệu có tác động thấp (low-impact aerobic exercise). Các nghiên cứu cho thấy rằng bất kỳ mức độ giảm cân nào cũng mang lại lợi ích rất lớn. Hơn thế nữa, cứ giảm được 1% trọng lượng cơ thể sẽ làm giảm 2% nguy cơ phải thay khớp gối và giảm 3% nguy cơ phải thay khớp háng.

Sử dụng nẹp gối (Knee bracing): Các loại nẹp có tác dụng giảm tải (offloading-type braces) sẽ giúp chuyển bớt áp lực ra khỏi khoang khớp gối đang bị tổn thương. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả khi bệnh nhân có các biến dạng chân chữ X (valgus) hoặc chân vòng kiềng (varus).

12. Các can thiệp Y tế khác (Không thuộc Vật lý trị liệu)

Ngoài vật lý trị liệu, việc quản lý bằng dược lý cũng đóng vai trò quan trọng:

- Acetaminophen (Paracetamol)

- Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)

- Các chất ức chế COX-2

- Glucosamine và chondroitin sulfate

- Tiêm Corticosteroid

- Tiêm Axit hyaluronic (HA)

Việc sử dụng thuốc kết hợp song song với vật lý trị liệu nên là lựa chọn điều trị đầu tiên cho các bệnh nhân có triệu chứng. Có rất nhiều loại thuốc NSAIDs trên thị trường, tuy nhiên, bác sĩ cần cẩn trọng khi kê đơn nhóm thuốc này do các tác dụng phụ tiềm ẩn của chúng.

Đối với các thực phẩm bổ sung như Glucosamine và chondroitin sulfate (những thành phần cấu trúc của sụn khớp), mặc dù được kỳ vọng sẽ giúp sụn khớp khỏe mạnh hơn, nhưng hiện tại không có bằng chứng mạnh mẽ nào chứng minh chúng thực sự mang lại lợi ích trong việc điều trị thoái hóa khớp gối.

Các mũi tiêm Corticosteroid hoặc Axit hyaluronic (chất nhờn) nội khớp là những lựa chọn tiêm nội bộ khác. Đặc biệt, việc tiêm HA vào khớp có tác dụng như một chất bôi trơn và có thể hỗ trợ kích thích cơ thể sản sinh thêm lượng HA tự nhiên bên trong khớp.

13. Chẩn đoán phân biệt

Cần phân biệt thoái hóa khớp gối với các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự:

- Bệnh lý sụn chêm (Meniscal pathology)

- Hội chứng đau xương bánh chè - đùi (Patellofemoral pain syndrome)

- Bệnh Gút và Giả gút (Gout and Pseudogout)

- Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid arthritis)

- Viêm khớp nhiễm khuẩn (Septic arthritis)

- Thoái hóa khớp háng (Hip OA - có thể gây đau lan xuống gối)

- Đau thắt lưng lan xuống (Referred lower back pain)

- Chấn thương đứt dây chằng chéo trước (ACL) hoặc chéo sau (PCL)

14. Thăm khám và Lượng giá

Thăm khám Chủ quan (Subjective Assessment)

Chuyên viên cần khai thác kỹ tiền sử cơn đau: Đau bắt đầu khi nào? Đau khởi phát từ từ hay đột ngột? Bệnh nhân đã từng bị chấn thương ở đầu gối đó trước đây chưa?.

Các triệu chứng chủ quan thường gặp bao gồm: 

- Cứng khớp vào sáng sớm

- Đau âm ỉ

- Đau sau khi ngồi

- Đau tăng sau khi vận động nhiều

- Giảm độ linh hoạt

- Khó khăn khi chịu sức nặng (dồn trọng lượng) lên chân đau

- Giảm khả năng thực hiện các hoạt động sống hàng ngày (ADLs)

- Giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng (cần sàng lọc kỹ các "cờ đỏ" nếu có)

- Khó khăn khi đi bộ, leo cầu thang, làm việc nhà (đặc biệt là các công việc phải đứng/ngồi/đi lại lâu).

- Một số trường hợp bệnh nhân sẽ than phiền về tình trạng sụp gối (khuỵu gối) hoặc kẹt khớp.

Đánh giá Khách quan (Objective Assessment)

Mặc dù thông tin chủ quan có thể đã chỉ ra chẩn đoán, nhưng việc đánh giá khách quan là bắt buộc để loại trừ các chẩn đoán phân biệt và lấy các chỉ số đo lường (như tầm vận động - ROM) để theo dõi.

- Quan sát khớp gối: Khớp có thể bị phì đại, sưng hoặc tấy đỏ nếu tình trạng thoái hóa đang trong đợt viêm cấp tính (reactive/irritated).

- Quan sát tổng quát: Đánh giá các kiểu mẫu vận động (movement patterns) khi bệnh nhân đứng yên và khi mô phỏng các hoạt động hàng ngày (như đứng lên / ngồi xuống ghế).

- Đánh giá dáng đi (Gait): Xem xét việc bệnh nhân có cần dùng dụng cụ trợ giúp không, có biểu hiện cứng nhắc khi đi lại không, và có tình trạng hạn chế dồn lực lên chân đau không.

- Sờ nắn (Palpation): Kiểm tra tình trạng sưng tấy, thay đổi nhiệt độ, và mức độ đau chói dọc theo khe khớp (thường xuất hiện trong đợt cấp).

- Tầm vận động (ROM): Các động tác gập và duỗi gối có thể bị hạn chế do co cứng cơ hoặc do các gai xương mọc chèn ép bên trong khớp.

- Sức mạnh cơ bắp: Yếu cơ là tình trạng rất phổ biến do đau đớn khiến bệnh nhân ít vận động (deconditioning).

- Chức năng hàng ngày: Đánh giá các hoạt động như leo cầu thang.

- Khả năng thăng bằng (Balance): Cơn đau có thể làm giảm thăng bằng, cần đánh giá để loại trừ nguy cơ té ngã.

Thang đo lượng giá: Trong các tài liệu y khoa, thang đo được sử dụng phổ biến nhất cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối là Chỉ số WOMAC (Western Ontario and McMaster University OA index). WOMAC được chia thành ba hạng mục nhỏ (Đau, Cứng khớp và Chức năng thể chất) với tổng cộng 24 câu hỏi, giúp đánh giá một cách toàn diện.

15. Quản lý bằng Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu nên được bắt đầu ngay lập tức cho tất cả bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc thoái hóa khớp gối.

- Đau là triệu chứng phổ biến nhất nhưng mức độ đau sẽ khác nhau ở mỗi người, và nó không nhất thiết phản ánh đúng mức độ nặng nhẹ của tổn thương trên phim X-quang.

- Các bài tập đã được khoa học chứng minh là có hiệu quả cao trong việc kiểm soát cơn đau và cải thiện chức năng thể chất trong ngắn hạn.

- Ban đầu, người bệnh cần tập luyện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của kỹ thuật viên Vật lý trị liệu. Sau khi đã nắm vững kỹ thuật, họ có thể tự tập tại nhà. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng việc tham gia các nhóm tập thể dục kết hợp với tự tập ở nhà sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

Vai trò của Vật lý trị liệu

1/ Giáo dục bệnh nhân (Education):Giúp bệnh nhân hiểu "Thoái hóa khớp là gì?"Giải thích cơ chế của cơn đau.

- Giải thích về lộ trình quản lý bệnh lâu dài.

- Hướng dẫn cách điều chỉnh tư thế và hoạt động hàng ngày.

- Nhấn mạnh vai trò sống còn của việc giảm cân.

- Khuyến khích một lối sống năng động và lành mạnh.

2/ Vận động trị liệu (Exercise):

- Làm giảm đau nhức và phản ứng viêm tại khớp gối.

- Phục hồi lại tầm vận động bình thường của khớp.

- Tăng cường sức mạnh cho toàn bộ chuỗi động học chi dưới (lower kinetic chain).

- Giảm rủi ro mắc các bệnh lý tim mạch.

- Cải thiện cảm nhận bản thể (proprioception), sự linh hoạt và khả năng giữ thăng bằng.

- Thúc đẩy phục hồi chức năng thể chất tổng thể.

 Các bài tập trên cạn (Land-based exercises) là lý tưởng và được khuyến nghị mạnh mẽ cho hầu hết mọi người. Các hoạt động như tập dưới nước (Aquatic exercise), đạp xe tại chỗ và đi bộ là những lựa chọn an toàn, hiệu quả mà không gây áp lực quá lớn lên khớp gối.

Vận động hoặc hoạt động thể chất chính là "liều thuốc" tốt nhất cho những người bị thoái hóa khớp gối. Nó không chỉ cải thiện tính linh hoạt của khớp mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và hỗ trợ giảm bớt các triệu chứng trầm cảm.

- Các yếu tố Tâm sinh lý liên quan (Mệt mỏi)

Một đánh giá hệ thống mới công bố trên tạp chí Rheumatology Advances in Practice cho thấy: Sự mệt mỏi ở bệnh nhân thoái hóa khớp háng/gối có mối liên hệ mật thiết với số lượng các bệnh lý nền đi kèm, các triệu chứng trầm cảm, mức độ đau đớn cao và tình trạng lười vận động. Đáng chú ý là không có sự liên quan nào giữa mức độ mệt mỏi với các yếu tố như tuổi tác, BMI hay mức độ tổn thương nặng/nhẹ trên phim chụp X-quang. Điều này cho thấy để điều trị dứt điểm tình trạng mệt mỏi, cần tập trung giải quyết các vấn đề về tâm lý và tăng cường vận động thể chất.

16. Các Can thiệp Khác (Other Interventions)

Có nhiều hình thức can thiệp trị liệu khác nhau có thể hữu ích hoặc không đối với bệnh nhân, đi kèm với các mức độ bằng chứng khoa học khác nhau:

- Thủy trị liệu (Hydrotherapy) 

- Băng dán cơ (Taping)

- Trị liệu bằng tay (Manual therapy)

- Xoa bóp (Massage)

- Sử dụng nẹp (Bracing)

- Điện trị liệu (Electrotherapy)

- Châm kim khô (Dry needling) 

- Điều chỉnh dáng đi hướng mũi chân ra ngoài (Toe-out gait modification)

- Siêu âm trị liệu (Therapeutic Ultrasound) 

- Laser công suất thấp (LLLT)

 17. Quản lý Y tế / Ngoại khoa

Nếu điều trị bảo tồn không đủ để kiểm soát cơn đau, các can thiệp phẫu thuật có thể được xem xét. Các hình thức phẫu thuật phổ biến nhất cho tình trạng này (từ ít xâm lấn đến xâm lấn nhiều nhất) bao gồm:

- Tiêm trị liệu (Therapeutic Injections)

- Nội soi khớp (Arthroscopy) 

- Đục xương sửa trục xương chày (High tibial Osteotomy) 

- Thay khớp chè đùi (Patellofemoral joint arthroplasty) 

- Thay khớp gối bán phần (Unicompartmental knee arthroplasty) 

- Thay khớp gối toàn phần (Total knee replacements).

18. Kết luận (Conclusion)

- Thoái hóa khớp gối ban đầu được quản lý tốt nhất bằng phương pháp điều trị bảo tồn.

- Khi phương pháp này thất bại và có bằng chứng X-quang rõ ràng về thoái hóa, các lựa chọn phẫu thuật có thể được cân nhắc để giảm đau dài hạn và cải thiện chất lượng cuộc sống.

- Thoái hóa khớp không có cách chữa khỏi hoàn toàn, do đó mọi nỗ lực nên nhằm mục đích ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh.

- Việc điều trị luôn bắt đầu bằng phương pháp bảo tồn và chỉ chuyển sang các lựa chọn phẫu thuật khi điều trị bảo tồn thất bại.

- Nên có một phương pháp tiếp cận nhóm đa chuyên khoa để thúc đẩy lối sống lành mạnh và kiểm soát cơn đau (ví dụ: sự phối hợp giữa chuyên viên vật lý trị liệu, chuyên gia dinh dưỡng và dược sĩ).

- Bệnh nhân nên được chuyển tuyến đến các bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình nếu cơn đau trở nên không thể kiểm soát nổi.

19. Điều trị tình trạng thoái hóa khớp gối tại Tân Phú Therapy?

- Tân Phú Therapy hiện có 4 cơ sở hiện đang hoạt động tại Tp.HCM, là phòng khám chuyên khoa về Y học cổ truyền và Vật lý trị liệu/Phục Hồi Chức Năng đã được Sở y tế thẩm định và cấp phép hoạt động. Phương pháp, kỹ thuật tại phòng khám thực hiện theo Quy trình và Phác đồ của Bộ y tế ban hành theo đúng quy định hiện hành- Hiện tại Tân Phú Therapy chuyên điều trị các bệnh lý về Cơ-Xương-Khớp và Cột Sống. Bệnh nhân khi đến với các cơ sở của Tân Phú Therapy sẽ được thăm khám/lượng giá chi tiết tình trạng trước khi tư vấn phác đồ điều trị, lộ trình mang tính CÁ NHÂN HÓA theo tình trạng và giai đoạn bệnh.

- Kết luận: Việc tập luận kết hợp với giáo dục nhận thức bởi các nhà chuyên môn VLTL - PHCN giúp bệnh nhân không chỉ hiểu và quản lí được các khía cạnh tâm lý của cơn đau mà còn thay đổi về nhận thức các suy nghĩ ảnh hưởng đến hành vi cũng như cách họ vận động. Điều trị cổ vai gáy không đặc hiệu hiệu quả nhất khi chuyển dịch từ can thiệp cơ sinh học thuần túy sang tiếp cận đa yếu tố (tâm lý - xã hội), tập trung vào việc giáo dục thay đổi nhận thức và trao quyền cho bệnh nhân thông qua những lựa chọn vận động mà họ thực sự tin tưởng và yêu thích. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhất ngay hôm nay cùng Tân Phú Therapy nhé!

 Tài liệu tham khảo

- Lespasio M. Knee Osteoarthritis: A Primer. The Permanente Journal [Internet]. 2017;21(4). Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5638628/

- Cui A, Li H, Wang D, Zhong J, Chen Y, Lu H. Global, regional prevalence, incidence and risk factors of knee osteoarthritis in population-based studies. EClinicalMedicine. 2020 Dec 1;29:100587.

- Hsu H, Siwiec RM. Knee Osteoarthritis [Internet]. Nih.gov. StatPearls Publishing; 2023. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507884/

- Yan L, Li D, Xing D, Fan Z, Du G, Jiu J, Li X, Estill J, Wang Q, Belal AA, Tian C. [/www.bmj.com/content/391/bmj-2025-085242|Comparative efficacy and safety of exercise modalities in knee osteoarthritis: systematic review and network meta-analysis]. bmj. 2025 Oct 15;391.

- Salis Z, Sainsbury A, Keen HI, Gallego B, Jin X. Weight loss is associated with reduced risk of knee and hip replacement: a survival analysis using Osteoarthritis Initiative data. International Journal of Obesity [Internet]. 2022 Jan 11;46(4):874–84.

- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Management of osteoarthritis [internet]. [London]: NICE 2019 [updated 2020, cited May 2020] (NICE pathways). Available from: https://pathways.nice.org.uk/pathways/osteoarthritis#path=view%3A/pathways/osteoarthritis/management-of-osteoarthritis.xml&content=view-node%3Anodes-core-treatments-information-exercise-and-weight-loss

- Neelapala YR, Bhagat M, Shah P. Hip Muscle Strengthening for Knee Osteoarthritis: A Systematic Review of Literature. Journal of geriatric physical therapy. 2020 Apr 1;43(2):89-98.[1]

- Thomas DT, R S, Prabhakar AJ, Dineshbhai PV, Eapen C. Hip abductor strengthening in patients diagnosed with knee osteoarthritis - a systematic review and meta-analysis. BMC musculoskeletal disorders [Internet]. 2022 Jun 29 [cited 2022 Aug 5];23(1):622. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35768802/

- Ma C, Li X, Pan Y, Tian H, Wang Z, Zhang X, et al. The efficacy of the leg swing and quadriceps strengthening exercises versus platelet-rich plasma and hyaluronic acid combination therapy for knee osteoarthritis: A retrospective comparative study. Medicine [Internet]. 2023 Sep 15 [cited 2023 Nov 14];102(37):e35238.

- Fawole HO, Idowu OA, Abaraogu UO, Dell’Isola A, Riskowski JL, Oke KI, Adeniyi AF, Mbada CE, Steultjens MP, Chastin SF. Factors associated with fatigue in hip and/or knee osteoarthritis: a systematic review and best evidence synthesis. Rheumatology advances in practice. 2021;5(1):rkab013.

- Heddon S, Saulnier N, Mercado J, Shalmiyev M, Berteau JP. Systematic review shows no strong evidence regarding the use of elastic taping for pain improvement in patients with primary knee osteoarthritis. Medicine. 2021 Apr 2;100(13).

- Tsokanos A, Livieratou E, Billis E, Tsekoura M, Tatsios P, Tsepis E, Fousekis K. The Efficacy of Manual Therapy in Patients with Knee Osteoarthritis: A Systematic Review. Medicina. 2021 Jul;57(7):696.

- Chen HL, Yang FA, Lee TH, Liou TH, Escorpizo R, Chen HC. Effectiveness of interferential current therapy in patients with knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Scientific Reports. 2022 Jun 11;12(1).

- Jiménez-del-Barrio S, Medrano-de-la-Fuente R, Hernando-Garijo I, Mingo-Gómez MT, Estébanez-de-Miguel E, Ceballos-Laita L. The Effectiveness of Dry Needling in Patients with Hip or Knee Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Life. 2022 Oct 11;12(10):1575.

- Hashizume T, Ishii Y, Ishikawa M, Nakashima Y, Kamei G, Iwamoto Y, et al. Toe-out gait inhibits medial meniscus extrusion associated with the second peak of knee adduction moment during gait in patients with knee osteoarthritis. Asia-Pacific Journal of Sports Medicine, Arthroscopy, Rehabilitation and Technology. 2023 Jul 1;33:13–9.

- Hashizume T, Ishii Y, Ishikawa M, Nakashima Y, Kamei G, Iwamoto Y, et al. Toe-out gait inhibits medial meniscus extrusion associated with the second peak of knee adduction moment during gait in patients with knee osteoarthritis. Asia-Pacific Journal of Sports Medicine, Arthroscopy, Rehabilitation and Technology. 2023 Jul 1;33:13–9.

- Sabharwal, J., & Joshi, S. (2024). Effectiveness of neuromuscular exercises and neuromuscular electrical stimulation on pain, function and balance in patients with knee osteoarthritis – a randomised controlled trial. Comparative Exercise Physiology, 20(3), 263–271. https://doi.org/10.1163/17552559-20230047

- Li, W., Pan, Y., Yang, Q., Guo, Z., Yue, Q., & Meng, Q. (2018). Extracorporeal shockwave therapy for the treatment of knee osteoarthritis. Medicine, 97(27), e11418. https://doi.org/10.1097/md.0000000000011418

- Wyszyńska, J., & Bal-Bocheńska, M. (2018). Efficacy of High-Intensity Laser Therapy in Treating Knee Osteoarthritis: A First Systematic Review. Photomedicine and Laser Surgery, 36(7), 343–353. https://doi.org/10.1089/pho.2017.4425

- Fan, T., Li, Y., Wong, A. Y. L., Liang, X., Yuan, Y., Xia, P., Yao, Z., Wang, D., Pang, M. Y. C., Ding, C., Zhu, Z., Li, Y., & Fu, S. N. (2024). A systematic review and network meta-analysis on the optimal wavelength of low-level light therapy (LLLT) in treating knee osteoarthritis symptoms. Aging Clinical and Experimental Research, 36(1). https://doi.org/10.1007/s40520-024-02853-0

- Alqualo-Costa, R., Rampazo, É. P., Thome, G. R., Perracini, M. R., & Liebano, R. E. (2021). Interferential current and photobiomodulation in knee osteoarthritis: A randomized, placebo-controlled, double-blind clinical trial. Clinical Rehabilitation, 35(10), 1413–1427. https://doi.org/10.1177/02692155211012004

- Wang, X., Wang, R., Liu, Q., Shi, G., Mi, B., Liu, C., Tu, J., & Lin, J. (2024). Electroacupuncture versus exercise in patients with knee osteoarthritis: Study protocol for a randomized controlled trial. PLoS ONE, 19(6), e0305105. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0305105

- Alfredo, P. P., Johnson, M. I., Bjordal, J. M., Santos, A. T. S., Peres, G. B., Steagall, W., Junior, & Casarotto, R. A. (2024). Efficacy of diadynamic currents as an adjunct to exercise to manage symptoms of knee osteoarthritis in adults: A randomized controlled clinical trial. Clinical Rehabilitation, 38(7), 920–931. https://doi.org/10.1177/02692155241236611

Bài viết được tổng hợp từ nhiều nghiên cứu tin cậy, Tân Phú Therapy xin trích dẫn từ các trang tin cậy về Vật lí trị liệu – Phục hồi chức năng như Physiopedia, tạp chí JOSPT, The Lancet, Cochrane, … các nghiên cứu có lượng kiến thức nhiều nhất được dẫn chứng để quý độc giả tìm hiểu thêm.

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM TÂN PHÚ THERAPY

Thông tin liên hệ :

Chi Nhánh 1: 640-642 Lũy Bán Bích, P.Tân Phú – SĐT: 028 64712642  

(Giấy phép chuyên khoa YHCT số 09204/HCM-GPHĐ và Cơ sở PHCN số 11063/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 2: 901 Tỉnh Lộ 10, P.An Lạc – SĐT: 028 62715122

(Giấy phép hoạt động số 11875/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 3: 127A Trần Thái Tông, P. Tân Sơn – SĐT: 028 22422030  

(Giấy phép hoạt động số 10355/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 4: 148 Trần Thủ Độ, P.Phú Thạnh – SĐT: 0981353968

(Giấy phép hoạt động số 09900/HCM-GPHĐ)