Đau Cổ Vai – Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Giải Pháp Điều Trị Hiệu Quả Tại Tân Phú Therapy

ĐAU CỔ VAI: NGUYÊN NHÂN VÀ VAI TRÒ CỦA VẬT LÍ TRỊ LIỆU

 

1. Giới thiệu

Đau cổ (Neck Pain - NP) hiện vẫn thiếu một định nghĩa vận hành thống nhất. Tuy nhiên, loại đau cổ thường gặp nhất được báo cáo là đau cổ không đặc hiệu hoặc đau cổ do cơ học, đặc trưng bởi các triệu chứng có tính chất không xác định hoặc có cơ sở từ các yếu tố cơ học. Các biểu hiện phổ biến của đau cổ bao gồm: đau cơ, co thắt cơ, đau đầu, đau khớp liên mỏm ngang (facet joint), đau thần kinh, đau quy chiếu (referred pain) và đau xương.

Tình trạng đau cổ đang ngày càng trở nên phổ biến trên toàn thế giới, với khoảng 2/3 dân số từng trải qua ít nhất một lần trong đời. Tỷ lệ hiện mắc có sự khác biệt lớn giữa các nghiên cứu; ước tính trung bình là 7,6% (tại một thời điểm nhất định) và 48,5% (tỷ lệ mắc suốt đời). Hầu hết các nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ đau cổ cao hơn ở phụ nữ, những người bị lo âu hoặc trầm cảm, và nhân viên văn phòng có tư thế làm việc không phù hợp (ergonomics).

2. Giải phẫu

- Xương và Khớp: Vùng cổ bao gồm 7 đốt sống từ C1 đến C7. Vấn đề về xương phổ biến nhất gây đau cổ là thoái hóa khớp (osteoarthritis), với sự bào mòn sụn giữa các khớp khiến các đầu xương cọ xát vào nhau gây đau và cứng khớp. Các đốt sống này được liên kết với nhau bằng các khớp liên mỏm ngang (facet joints) – những khớp nhỏ nằm giữa các đốt sống.

- Cơ, Gân và Dây chằng: Các nhóm cơ lớn ở cổ như cơ ức đòn chũm (sternocleidomastoid) và cơ thang (trapezius) giúp thực hiện các cử động thô vùng cổ. Tổn thương phổ biến nhất là căng cổ (neck strain) ảnh hưởng đến cơ và gân, hoặc bong gân (sprain) ảnh hưởng đến dây chằng; cả hai đều liên quan đến việc kéo căng quá mức hoặc rách các cấu trúc này.

- Thần kinh: Các dây thần kinh cột sống cổ cung cấp khả năng kiểm soát chức năng và cảm giác cho các bộ phận khác nhau của cơ thể tùy theo tầng đốt sống:

- Cơn đau xảy ra khi một nhánh thần kinh rời khỏi tủy sống bị chèn ép hoặc kích thích; cảm giác tê rần thường lan xuống các chi trên, giúp xác định chính xác dây thần kinh bị tổn thương.

Giải phẫu vùng cổ - Nhìn từ phía bên (Ảnh: Tân Phú Therapy)

Giải phẫu vùng cổ - Nhìn từ phía sau (Ảnh: Tân Phú Therapy)

 Giải phẫu vùng cổ - Nhìn từ phía trước (Ảnh: Tân Phú Therapy)

3. Nguyên nhân

Cổ chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng đầu và có tính linh hoạt cao để thực hiện các động tác xoay, gập, duỗi và nghiêng bên. Do đó, cổ cũng dễ bị tổn thương bởi các tình trạng gây đau và hạn chế vận động. Các nguyên nhân bao gồm:

- Căng cơ: Nguyên nhân phổ biến nhất, thường do sử dụng cơ quá mức (ví dụ: ngồi gập cổ trong nhiều giờ).

- Yếu cơ: Việc tập luyện cơ thang trên (upper traps) quá mức so với cơ thang giữa và dưới có thể dẫn đến sự kích thích quá mức cơ thang trên, gây đau cổ.

- Thoái hóa khớp: Theo tuổi tác, các khớp cổ bị mòn đi. Thoái hóa khiến sụn giữa các đốt sống bị suy giảm, dẫn đến hình thành gai xương (osteophytes) làm ảnh hưởng đến tầm vận động và gây đau.

- Chèn ép thần kinh: Thoát vị đĩa đệm hoặc gai xương có thể chèn ép các dây thần kinh đi ra từ lỗ liên hợp.

- Chấn thương: Va chạm xe cộ hoặc chấn thương thể thao thường dẫn đến chấn thương cổ quán tính (whiplash) – xảy ra khi đầu bị giật mạnh ra sau rồi về trước đột ngột, làm căng các mô mềm ở cổ.

- Bệnh lý: Các bệnh như viêm khớp dạng thấp, viêm màng não hoặc ung thư cũng có thể là nguyên nhân gây đau cổ.

4. Phân loại đau cổ:

Có nhiều hướng dẫn về đau cổ (NP), trong đó các hướng dẫn của Châu Âu đã được hệ thống hóa bởi Corp và cộng sự. Tuy nhiên, phần này tập trung vào hướng dẫn của Hiệp hội Vật lý trị liệu Hoa Kỳ (APTA).

1. Đau cổ kèm giảm vận động (Neck pain with mobility deficits)

- Triệu chứng chính: Đau cổ trung tâm và/hoặc một bên. Hạn chế tầm vận động (ROM) cổ và tái xuất hiện triệu chứng khi vận động.

- Dấu hiệu lâm sàng:

+ Có thể kèm đau quy chiếu xuống vùng đai vai hoặc chi trên.

+ Hạn chế ROM cổ rõ rệt. Đau xuất hiện ở cuối tầm vận động chủ động và thụ động.

+ Hạn chế vận động phân đoạn cột sống cổ và ngực.

+ Các test vận động liên phân đoạn (intersegmental mobility) cho thấy sự hạn chế đặc trưng.

+ Tái xuất hiện đau khi kích thích các phân đoạn cột sống hoặc nhóm cơ cổ liên quan.

+ Có thể thiếu hụt sức mạnh và kiểm soát vận động vùng cổ-vững-ngực ở giai đoạn bán cấp hoặc mãn tính.

2. Đau cổ kèm rối loạn phối hợp vận động (Neck pain with movement coordination impairments)

- Triệu chứng chính: Liên quan đến chấn thương hoặc chấn thương cổ quán tính (Whiplash).

- Dấu hiệu lâm sàng:

+ Đau kèm theo các triệu chứng chấn động không đặc hiệu (chóng mặt, buồn nôn).

+ Đau đầu, khó tập trung, giảm trí nhớ, nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng hoặc mùi.

+ Test dương tính: Test gập cổ - đầu (craniocervical flexion test) và test sức bền cơ gập cổ sâu (neck flexor muscle endurance test).

+ Đau ở tầm vận động trung bình và tệ hơn ở cuối tầm.

+ Điểm đau chói (point tenderness) có thể bao gồm các điểm kích hoạt cơ mạc (trigger points).

+ Rối loạn cảm giác vận động: thay đổi kiểu kích hoạt cơ, thiếu hụt cảm thụ bản thể, mất thăng bằng hoặc kiểm soát tư thế.

3. Đau cổ kèm đau đầu (Neck pain with headaches - Cervicogenic headaches)

- Triệu chứng chính: Đau cổ không liên tục, một bên và kèm theo đau đầu quy chiếu. Đau đầu nặng hơn khi vận động cổ hoặc duy trì tư thế lâu.

- Dấu hiệu lâm sàng:

+ Test dương tính: Test xoay gập cổ (Cervical flexion rotation test).

+ Tái xuất hiện đau đầu khi kích thích các phân đoạn cột sống cổ cao (C1-C3).

+ Hạn chế ROM cổ và hạn chế vận động phân đoạn cổ cao.

+ Thiếu hụt sức mạnh, sức bền và sự phối hợp của các cơ cổ.

4. Đau cổ kèm đau lan tỏa (Neck pain with radiating pain - Radicular)

- Triệu chứng chính: Đau cổ kèm đau lan tỏa (cảm giác như điện giật) xuống chi trên.

- Dấu hiệu lâm sàng:

+ Dị cảm hoặc tê theo khoanh da (dermatome) và yếu cơ theo khoanh cơ (myotome).

+ Cụm test (Cluster) dương tính cho bệnh lý rễ thần kinh: Test độ di động thần kinh chi trên (ULTT), nghiệm pháp Spurling, test kéo giãn cột sống cổ (Distraction test) và ROM cổ.

+ Nếu hội đủ các yếu tố trên, xác suất lâm sàng bị bệnh lý rễ thần kinh cổ lên đến 90%.

5. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT VÀ LOẠI TRỪ DẤU HIỆU ĐỎ (RED FLAGS)

Nếu các khiếm khuyết của bệnh nhân không nằm trong hệ thống phân loại trên hoặc can thiệp không mang lại hiệu quả, cần xem xét các bệnh lý nghiêm trọng hoặc yếu tố tâm lý xã hội.

Sàng lọc chủ quan để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng:

- Gãy xương hoặc mất vững đốt sống.

- Rối loạn động mạch cảnh (CAD).

- Bệnh lý tủy sống (Myelopathy).

- Ung thư, nhiễm trùng hoặc các rối loạn tạng.

Quy tắc "5D 3N" để loại trừ bệnh lý tủy hoặc mạch máu:

- Dizziness: Chóng mặt.

- Diplopia: Nhìn đôi (song thị).

- Drop attacks: Khuỵu chân đột ngột (không mất ý thức).

- Dysphagia: Khó nuốt.

- Dysarthria: Khó nói.

- Nystagmus: Rung giật nhãn cầu.

- Nausea: Buồn nôn.

- Neurological symptoms: Các triệu chứng thần kinh khu trú.

6. Vai trò và ý nghĩa của việc can thiệp Vật lý trị liệu- Phục hồi chức năng.

Phục hồi chức năng cho đau cổ vai gáy không chỉ là việc giảm đau nhất thời mà là một quá trình cá nhân hóa và đa diện. Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng từ Hiệp hội Vật lý trị liệu Hoa Kỳ (APTA), việc can thiệp Vật lý trị liệu sớm và đúng cách mang lại những giá trị cốt lõi sau:

1. Các phương thức trị liệu: Tạo ra "Cửa sổ cơ hội"

- Các tác nhân vật lý như nhiệt trị liệu (chườm nóng/lạnh), điện xung (TENS) hoặc Laser cường độ thấp được sử dụng một cách khoa học.

- Mục tiêu: Không phải là điều trị vĩnh viễn bằng máy móc, mà là kiểm soát cơn đau và tình trạng kích thích thần kinh, từ đó tạo ra một "cửa sổ cơ hội". Đây là khoảng thời gian quý báu giúp bệnh nhân có thể thực hiện các bài tập vận động quan trọng mà không bị cơn đau cản trở.

 2. Điều trị bằng tay (Manual Therapy): Giải phóng sự hạn chế

- Kỹ thuật di động khớp (Mobilization) và kéo dãn không chỉ tập trung tại vùng cổ mà còn mở rộng ra vùng cột sống ngực.

- Ý nghĩa: Giúp cải thiện tầm vận động (ROM) tức thì, giảm sự căng cứng của các nhóm cơ liên quan và tối ưu hóa sự linh hoạt liên phân đoạn. Đây là bước đệm cần thiết để người bệnh bắt đầu vận động sớm và tự tin hơn.

3. Vận động trị liệu: Xây dựng "Hệ thống bảo vệ" tự nhiên

- Thay vì những bài tập chung chung, chương trình tập luyện được thiết kế dựa trên phân loại lâm sàng (giảm vận động, rối loạn phối hợp, đau đầu hay đau rễ thần kinh).

- Nghiên cứu khẳng định sự kết hợp giữa vận động và giáo dục nhận thức là nền tảng bền vững nhất. Việc tập luyện đúng cách giúp cải thiện sức bền nhóm cơ gập cổ sâu và khả năng kiểm soát vùng cổ - đai vai - ngực, tạo nên một hệ thống ổn định tự nhiên bảo vệ cột sống cổ khỏi các áp lực hàng ngày.

4. Giáo dục và các chiến lược tự quản lý: Trao quyền cho người bệnh

- Giáo dục về đau: Giúp người bệnh hiểu rõ bản chất cơn đau (thường có tính chất tự giới hạn) để loại bỏ nỗi sợ vận động (Kinesophobia). Khi sự lo âu giảm bớt, ngưỡng chịu đau của cơ thể sẽ được cải thiện.

- Điều chỉnh công thái học và lối sống: Tư vấn thay đổi tư thế làm việc và thiết lập nhịp độ hoạt động (Pacing) phù hợp. Khuyến khích duy trì lối sống năng động thay vì nghỉ ngơi tuyệt đối hay phụ thuộc vào nẹp cổ.

Lời kết: Vật lý trị liệu không chỉ đơn thuần là dùng máy móc. Tại đây, chúng tôi đồng hành để bạn trở thành "người bác sĩ" tốt nhất của chính mình, biết cách lắng nghe cơ thể, kiểm soát cơn đau và duy trì một hệ cột sống khỏe mạnh, vững chắc từ bên trong.

5. Điều trị bệnh lý đau cổ vai gáy tại Tân Phú Therapy?

Tân Phú Therapy hiện có 4 cơ sở hiện đang hoạt động tại Tp.HCM, là phòng khám chuyên khoa về Y học cổ truyền và Vật lý trị liệu/Phục Hồi Chức Năng đã được Sở y tế thẩm định và cấp phép hoạt động. Phương pháp, kỹ thuật tại phòng khám thực hiện theo Quy trình và Phác đồ của Bộ y tế ban hành theo đúng quy định hiện hành- Hiện tại Tân Phú Therapy chuyên điều trị các bệnh lý về Cơ-Xương-Khớp và Cột Sống. Bệnh nhân khi đến với các cơ sở của Tân Phú Therapy sẽ được thăm khám/lượng giá chi tiết tình trạng trước khi tư vấn phác đồ điều trị, lộ trình mang tính CÁ NHÂN HÓA theo tình trạng và giai đoạn bệnh.

Kết luận: Việc tập luận kết hợp với giáo dục nhận thức bởi các nhà chuyên môn VLTL - PHCN giúp bệnh nhân không chỉ hiểu và quản lí được các khía cạnh tâm lý của cơn đau mà còn thay đổi về nhận thức các suy nghĩ ảnh hưởng đến hành vi cũng như cách họ vận động. Điều trị cổ vai gáy không đặc hiệu hiệu quả nhất khi chuyển dịch từ can thiệp cơ sinh học thuần túy sang tiếp cận đa yếu tố (tâm lý - xã hội), tập trung vào việc giáo dục thay đổi nhận thức và trao quyền cho bệnh nhân thông qua những lựa chọn vận động mà họ thực sự tin tưởng và yêu thích. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhất ngay hôm nay cùng Tân Phú Therapy nhé!

Tài liệu tham khảo:

- Moffett J., McLean S. The role of physiotherapy in the management of non-specific back pain and neck pain. Rheumatology. 2006 Apr 1;45(4):371-8.

- Binder AI. Cervical spondylosis and neck pain. BMJ. 2007 Mar 8;334(7592):527-31.

- Harvard Medical School The 7 Faces of Neck Pain. Havard Health Publishing. Available from:https://www.health.harvard.edu/pain/7-faces-of-neck-pain [accessed 4/3/2023]

-  Hoy D., Protani M., De R., Buchbinder R. The epidemiology of neck pain. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2010 Dec;24(6):783-92.

- Elbinoune I., Amine B., Shyen S., Gueddari S., Abouqal R., Hajjaj-Hassouni N. Chronic neck pain and anxiety-depression: prevalence and associated risk factors. Pan African Medical Journal. 2016 Sep 9;24(1).

- Hush J., Michaleff Z., Maher C., Refshauge K. Individual, physical and psychological risk factors for neck pain in Australian office workers: a 1-year longitudinal study. Eur Spine J. 2009 Oct;18(10):1532-40.

- Abu-Naser S., Almurshidi S. A knowledge based system for neck pain diagnosis. 2016. Department of Information Technology. Available from: http://dstore.alazhar.edu.ps/xmlui/handle/123456789/384. [accessed 4/3/2023]

- Magee DJ. Orthopedic physical assessment 5th ed. St. Louis, Mo, Saunders Elsevier. 2008.

- Childress MA, Becker BA. Nonoperative management of cervical radiculopathy. American family physician. 2016 May 1;93(9):746-54.

- Cooper G. Types of Neck Pain. Spine-Health. Available from: https://www.spine-health.com/conditions/neck-pain/types-neck-pain [accessed 5/3/2023]

- Corp N., Mansell G., Stynes S., Wynne-Jones G., Morsø L., Hill J., van der Windt D. Evidence-based treatment recommendations for neck and low back pain across Europe: A systematic review of guidelines. Eur J Pain 2021; 25;275-295.

- Blanpied P., Gross A., Elliott J., Devaney L., Clewley D., Walton D., et al. Neck pain: revision 2017: clinical practice guidelines linked to the international classification of functioning, disability and health from the orthopaedic section of the American Physical Therapy Association. JOSPT. 2017 Jul;47(7):A1-83.

- Rubinstein S., Pool J., van Tulder M., Riphagen I., de Vet HC. A systematic review of the diagnostic accuracy of provocative tests of the neck for diagnosing cervical radiculopathy. Eur Spine J. 2007; 16(3): 307-19.

- Ramanayake RP, Basnayake BM. Evaluation of red flags minimizes missing serious diseases in primary care. Journal of family medicine and primary care. 2018 Mar;7(2):315.

- Trippolini M., Janssen S., Hilfiker R., Oesch P. Measurement properties of the modified spinal function sort (M-SFS): is it reliable and valid in workers with chronic musculoskeletal pain?. Journal of Occupational Rehabilitation. 2018 Jun;28(2):322-31.

- Kim R, Wiest C, Clark K, Cook C, Horn M. Identifying risk factors for first-episode neck pain: a systematic review. Musculoskeletal Science and Practice. 2018 Feb 1;33:77-83.

- Cerezo-Téllez E., Torres-Lacomba M., Fuentes-Gallardo I., Perez-Muñoz M., Mayoral-del-Moral O., Lluch-Girbés E., Prieto-Valiente L., Falla D. Effectiveness of dry needling for chronic nonspecific neck pain: a randomized, single-blinded, clinical trial. Pain. 2016 Sep 1;157(9):1905-17.

- Swedish Council on Health Technology Assessment. Laser Treatment of Neck Pain [Internet]. Stockholm: Swedish Council on Health Technology Assessment (SBU); 2014 May 20. SBU Alert Report No. 2014-03.

- Zronek M., Sanker H., Newcomb J., Donaldson M. The influence of home exercise programs for patients with non-specific or specific neck pain: a systematic review of the literature. J Manual Manipulative Ther. 2016 Mar 14;24(2):62-73.

- Paolucci T., Agostini F., Paoloni M., de Sire A., Verna S., Pesce M., Ribecco L., Mangone M., Bernetti A., Saggini R. Efficacy of TENS in Cervical Pain Syndromes: An Umbrella Review of Systematic Reviews. Applied Sciences. 2021 Jan;11(8):3423.

- Kroeling P., Gross A., Graham N., Burnie S., Szeto G., Goldsmith C., et al. Electrotherapy for neck pain. Cochrane database of systematic reviews. 2013 Aug 26;(8): CD004251.

- Paquin J., Tousignant-Laflamme Y., Dumas J. Effects of SNAG mobilization combined with a self-SNAG home-exercise for the treatment of cervicogenic headache: a pilot study. J Manual Manipulative Ther. 2021 Feb; 6:1-1.

- Borman P., Keskin D., Ekici B., Bodur H. The efficacy of intermittent cervical traction in patents with chronic neck pain. Clinical Rheumatology. 2008 Oct 1;27(10):1249-53.

Bài viết được tổng hợp từ nhiều nghiên cứu tin cậy, Tân Phú Therapy xin trích dẫn từ các trang tin cậy về Vật lí trị liệu – Phục hồi chức năng như Physiopedia, tạp chí JOSPT, The Lancet, Cochrane, … các nghiên cứu có lượng kiến thức nhiều nhất được dẫn chứng để quý độc giả tìm hiểu thêm.

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM TÂN PHÚ THERAPY

Thông tin liên hệ :

Chi Nhánh 1: 640-642 Lũy Bán Bích, P.Tân Phú – SĐT: 028 64712642  

(Giấy phép chuyên khoa YHCT số 09204/HCM-GPHĐ và Cơ sở PHCN số 11063/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 2: 901 Tỉnh Lộ 10, P.An Lạc – SĐT: 028 62715122

(Giấy phép hoạt động số 11875/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 3: 127A Trần Thái Tông, P. Tân Sơn – SĐT: 028 22422030  

(Giấy phép hoạt động số 10355/HCM-GPHĐ)

Chi Nhánh 4: 148 Trần Thủ Độ, P.Phú Thạnh – SĐT: 0981353968

(Giấy phép hoạt động số 09900/HCM-GPHĐ)